قرآن محور وحدت و معنویت در جامعه است و آئین «مقابله» پلی است میان گذشتههای پرنور و آیندهای که با کلام وحی روشنتر خواهد بود.
با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، سنتی ریشهدار و معنوی در استان بوشهر جانی دوباره میگیرد؛ آیین مقابله که سالهاست در شهرها و روستاهای این استان برگزار میشود و به یکی از شاخصترین جلوههای فرهنگ دینی جنوب کشور تبدیل شده است.
این آیین عمدتاً در قالب مجالس خانگی قرآن برگزار میشود؛ هر شب پس از افطار و ساعتی بعد از آرام گرفتن رفتوآمدها، اهالی یک محله در خانهای گرد هم میآیند. گاه نیز این محافل در مساجد، حسینیهها و اماکن مذهبی برپا میشود، اما رنگ و بوی خانگی آن، صمیمیتی خاص به مراسم میبخشد. بزرگترها، جوانترها و حتی کودکان کنار هم مینشینند و هر شب یک جزء از قرآن کریم را تلاوت میکنند.
در این محافل، هر فرد یک صفحه یا بخشی از آیات را قرائت میکند. کسانی که تجربه و تسلط بیشتری بر تجوید و قرائت دارند، در صورت بروز اشتباه، با احترام و دلسوزی تذکر میدهند و اصلاح میکنند. همین تعامل، به مدرسهای مردمی برای آموزش صحیح قرآن تبدیل شده است؛ مدرسهای که نه شهریه دارد و نه تشریفات، اما تأثیر آن عمیق و ماندگار است.
سنتی با سابقه طولانی در محلههای بوشهر
برگزاری مقابله در نقاط مختلف استان، از بافت قدیم شهر بوشهر گرفته تا محلههای شهرستانهایی چون دشتستان و تنگستان و ... پیشینهای طولانی دارد.
بسیاری از خانوادهها این سنت را از پدران و مادران خود به ارث بردهاند و هنوز هم همان خانههای قدیمی، مأمن شبهای قرآنی هستند.
این آیین تنها یک مراسم عبادی نیست؛ بلکه پیوندی اجتماعی نیز ایجاد میکند. همسایهها بیشتر با هم آشنا میشوند، نسلها کنار یکدیگر مینشینند و کودکان از همان سالهای نخست زندگی، با فضای قرآن انس میگیرند. امسال نیز همچون سالهای گذشته، محافل مقابله با شور و استقبال گسترده مردم در حال برگزاری است.
مقابله، مدرسهای برای یادگیری جمعی قرآن
رضا کریمی از فعالان برگزاری آیین مقابله در شهرستان دشتستان در گفتوگو با خبرنگار مهر گفت: سالها است که در خانه ما هر شب جمعی از هممحلهایها دور هم جمع میشوند. قرآن میخوانیم، صلوات میفرستیم و از فضای معنوی ماه رمضان بهره میبریم.
وی با اشاره به نقش آموزشی این مجالس افزود: وقتی افراد کنار هم قرآن میخوانند، اشتباهات اصلاح میشود و همه بهتر یاد میگیرند. این جلسات باعث شده نوجوانان و حتی بزرگترها قرائت صحیح را بیاموزند. خوب است این سنت بیشتر ترویج شود و مردم بیشتری در آن شرکت کنند.
کریمی تأکید کرد: استمرار این محافل، سرمایهای معنوی برای جامعه است و ما نیز تلاش میکنیم که هر سال افراد جدیدی به ویژه از کودکان و نوجوانان را به این مجالس و محافل جذب کنیم.
«مقابله» ابزاری برای سالمسازی جامعه
یک استاد دانشگاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر بر اهمیت ترویج فرهنگ قرآنی برای سالمسازی جامعه تأکید کرد و گفت: برگزاری مقابله یکی از ارزشمندترین برنامههای ماه رمضان است. مردم عاشق قرآن هستند و این جلسات فرصتی برای انس بیشتر با کلام وحی فراهم میکند.
عبدالله رضایی افزود: ما هر شب مراسم را برگزار میکنیم و علاوه بر قرائت، درباره آیاتی که خوانده میشود، توضیح و تفسیرهایی از منابع معتبر ارائه میدهیم. این کار باعث میشود شرکتکنندگان درک عمیقتری از مفاهیم قرآنی پیدا کنند.
به گفته این استاد دانشگاه، این محافل بستر مناسبی برای رشد فکری و معنوی کودکان و نوجوانان است و باید تقویت و استمرار یابد.
محوریت قرآن در رمضان
رئیس شورای هیئتهای مذهبی استان بوشهر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: مردم استان بوشهر دارای آئینها و سنتهای مذهبی متعنوعی هستند که در ماه رمضان نیز برنامههای مختلفی در سطح استان برگزار میشود.
نوشاد نوشادی با استقبال از برگزاری گسترده محافل قرآنی در ماه رمضان اضافه کرد: هیئات مذهبی هر سال برنامههای مفصل قرآنی دارند و محور اصلی فعالیتهایشان قرآن است.
وی افزود: امسال نیز چه در هیئات خانگی و چه در هیئات عمومی، برنامههای متنوعی برگزار شده و تلاش شده قرآنمحوری در دستور کار قرار گیرد. استقبال مردم نشان میدهد جامعه تشنه معارف قرآنی است.
برگزاری برنامه های قرآنی اثرگذار و ریشهدار
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان بوشهر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: در ماه مبارک رمضان برنامههای مهم قرآنی متعددی در سطح استان برگزار میشود که بخشی از آن در قالب طرح زندگی با آیهها و مسابقات فرهنگی اجرا میشود.
حجت الاسلام محمد قادری با اشاره به سابقه دیرینه آیین مقابله در استان افزود: این برنامه از گذشتههای دور در بوشهر برگزار میشده و همچنان با استقبال گسترده مردم همراه است. مقابله یکی از برنامههای اثرگذار در ترویج فرهنگ قرآنی است و نقش مهمی در انس عمومی با قرآن دارد.
آیین مقابله در استان بوشهر، تنها یک برنامه عبادی نیست؛ بلکه جلوهای از همبستگی اجتماعی و فرهنگسازی دینی است. محافلی که در خانهها، مساجد و حسینیهها شکل میگیرد، نسلی را با قرآن مأنوس میکند و پیوندی عمیق میان همسایگان و خانوادهها ایجاد میکند.
تداوم این سنت ارزشمند، نیازمند حمایت فرهنگی و مشارکت گستردهتر مردم است. آنچه امروز در شبهای رمضان بوشهر جریان دارد، نشان میدهد قرآن همچنان محور وحدت و معنویت در جامعه است و آیین مقابله، پلی است میان گذشتههای پرنور و آیندهای که با کلام وحی روشنتر خواهد بود.